‘श्री श्रीनिवास रामानुजन’ यांचा प्रेरणादायी जीवन प्रवास | Srinivasa Ramanujan biography in Marathi

गणिताचे जादूगार म्हटल्या जाणार्‍या महान गणितज्ञ ‘श्री श्रीनिवास रामानुजन जी’ यांच्या जीवनातील प्रेरणादायी कथा जाणून घेऊया.

श्री श्रीनिवास रामानुजन

या जगात फार कमी प्रतिभा जन्माला येतात जे आपल्या कौशल्याने आणि कार्याने सर्वांनाच थक्क करतात. इतकेच नाही तर या कलागुणांनी अशी अमिट छाप सोडतात की जी शतकानुशतके पुसून टाकणे शक्य नाही. या अद्भुत प्रतिभांपैकी एक म्हणजे श्री श्रीनिवास अय्यंगार रामानुजन, भारताचे महान गणितज्ञ, ज्यांनी जगाला गणिताचे महत्त्वपूर्ण ज्ञान दिले. ज्याने गणिताच्या माध्यमातून जगाला ते ज्ञान दिले, ज्याचा आजपर्यंत कोणताही मुकाबला नाही.

श्रीनिवास रामानुजन
श्रीनिवास रामानुजन

हेही वाचा :- बायजू रवींद्रन यांचा प्रेरणादायी जीवन प्रवास

वयाच्या ३३ व्या वर्षी जगाला अभिमान वाटणाऱ्या गणितज्ञ रामानुजन यांनी औपचारिक शिक्षण घेतले नव्हते, मात्र त्यानंतरही त्यांनी मोठ्या वैज्ञानिक आणि गणितज्ञांना आश्चर्यचकित करण्याचे काम केले आहे. गरिबी आणि संघर्ष यांच्यात संघर्ष करत जगासमोर आदर्श निर्माण करण्याचा प्रवास श्री श्रीनिवास रामानुजन यांच्यासाठी सोपा नव्हता. जाणून घेऊया त्यांच्या जीवनाची प्रेरणादायी कथा.

हेही वाचा :- डॉ. मालविका अय्यर यांचा प्रेरणादायी जीवन प्रवास

श्रीनिवास रामानुजन यांचे सुरवातीचे जीवन

महान गणितज्ञ श्री श्रीनिवास रामानुजन यांचा जन्म 22 डिसेंबर 1887 रोजी इरोड, कोईम्बतूर, तामिळनाडू गावात एका गरीब ब्राह्मण कुटुंबात झाला. त्यांचे वडील श्रीनिवास अय्यंगार उपजीविकेसाठी मंदिरात वेद पठण करायचे. यासोबतच एका दुकानदाराची पुस्तके लिहिण्याचे कामही त्यांनी केले. रामानुजन 1 वर्षाचे असताना त्यांचे कुटुंब कुंभकोणम येथे स्थायिक झाले. सुरुवातीला रामानुजन यांचा बौद्धिक विकास इतर सामान्य मुलांसारखा झाला नाही आणि वयाच्या 3 ऱ्या वर्षापर्यंत ते बोलायलाही शिकले नाहीत, ज्यामुळे त्यांच्या पालकांना काळजी वाटायला लागली होती. ते 5 वर्षांचे असताना त्यांनी तिथल्या प्राथमिक शाळेत प्रवेश घेतला.

हेही वाचा :- हरनाज कौर संधू यांचा प्रेरणादायी जीवन प्रवास

श्रीनिवास रामानुजन यांचे शिक्षण

सुरुवातीला श्रीनिवास रामानुजन यांना अभ्यास करावासा वाटला नाही. पण त्यांना गणिताची खूप आवड होती. त्यांचा बराचसा वेळ गणिताचा अभ्यास करण्यात जात असे. पण वयाच्या 10 व्या वर्षी त्यांनी संपूर्ण जिल्ह्यात सर्वाधिक गुण मिळवले आणि पुढील शिक्षणासाठी ते टाऊन हायस्कूलमध्ये गेले. रामानुजन हे गणितात इतके हुशार होते की त्यांनी शालेय जीवनात महाविद्यालयीन स्तरावरील गणिताचा अभ्यास केला होता.

हेही वाचा :- छाऊ गुरु शशधर आचार्य यांचा प्रेरणादायी जीवन प्रवास

हायस्कूलच्या परीक्षेत गणित आणि इंग्रजीमध्ये चांगले गुण मिळाल्याबद्दल त्यांना शिष्यवृत्ती मिळाली, त्यामुळे महाविद्यालयीन शिक्षणाचा मार्ग सुकर झाला. पण एकीकडे तो गणितात हुशार असतानाच दुसरीकडे त्याना इतर विषयांचा अभ्यास सोडून दिला होता. इतर विषयांच्या वर्गातही ते गणिताचाच अभ्यास करून प्रश्न सोडवत असे. परिणामी ते 11वीच्या परीक्षेत गणित वगळता इतर सर्व विषयांत अनुत्तीर्ण झाले, त्यामुळे त्याची शिष्यवृत्ती बंद झाली. कुटुंबाची आर्थिक परिस्थिती आधीच चांगली नव्हती, त्यामुळे अभ्यासाचा सगळा भार त्याच्या खांद्यावर पडला.

हेही वाचा :- डॉ. भूपेंद्र कुमार सिंह संजय यांचा प्रेरणादायी जीवन प्रवास

घराची स्थिती सुधारण्यासाठी अनेक गोष्टी केल्या

श्री रामानुजनजींनी आपल्या घरची आर्थिक परिस्थिती सुधारण्यासाठी घरी गणिताची शिकवणी त्यांनी चालू केली. 1907 मध्ये त्यांनी बारावीची खाजगी परीक्षा दिली, पण यावेळीही ते नापास झाले. या अपयशाने त्यांचे पारंपारिक शिक्षणही संपुष्टात आले. शिक्षण सोडल्यानंतर रामानुजन यांनी घरी राहून गणिताच्या संदर्भात संशोधन कार्य सुरू केले. हे पाहून त्याचे वडील फार निराश झाले. त्यामुळे त्यांनी रामानुजन यांचा १९०९ मध्ये जानकी देवीसोबत विवाह केला. लग्नानंतर रामानुजन यांच्यासमोर घर चालवण्याचा प्रश्न निर्माण झाला. मात्र मित्रांच्या मदतीने त्यांना मासिक ३० रुपये पगाराची नोकरी मिळाली.

हेही वाचा :- कर्नल सज्जाद अली झहीर यांचा प्रेरणादायी जीवन प्रवास

अशी गणितातून वेगळी ओळख निर्माण केली

नोकरीमुळे त्यांना गणितासाठी पुरेसा वेळ मिळाला. रामानुजन यांचे संशोधन संथ गतीने सुरू होते पण आता परिस्थिती अशी होती की इंग्रजी गणितज्ञांच्या मदतीशिवाय संशोधन कार्य पुढे नेणे शक्य नव्हते. वयाच्या २३ व्या वर्षी रामानुजन यांचा लेख गणिताच्या जर्नलमध्ये प्रकाशित झाला. ते वाचून मद्रास अभियांत्रिकी महाविद्यालयाचे प्राध्यापक सर ग्रिफिथ यांनी त्यांना केंब्रिज विद्यापीठाचे प्राध्यापक हार्डी जी.एच. हार्डीला पत्र लिहिण्यास प्रेरित केले.

हेही वाचा :- सीडीएस जनरल बिपिन रावत यांचा प्रेरणादायी जीवन प्रवास

यानंतर, रामानुजन यांनी त्यांची संख्या सिद्धांताची काही सूत्रे प्रोफेसर सेशु अय्यर यांना दाखवली तेव्हा त्यांनी ती त्या काळातील प्रसिद्ध गणितज्ञ प्रोफेसर हार्डी यांच्याकडे पाठवण्याची सूचना केली. 1913 मध्ये रामानुजन यांनी प्रा. हार्डी यांना एक पत्र आणि त्यांनी शोधलेल्या प्रमेयांची एक लांबलचक यादी लिहिली. त्यानंतर प्रा. रामानुजन यांनी केलेले कार्य अधिक चांगल्या प्रकारे समजून घेण्यासाठी आणि अधिक संशोधन करण्यासाठी त्यांनी इंग्लंडला यावे, असे हार्डी यांना वाटले.

हेही वाचा :- डॉ. श्री जय भगवान गोयल यांचा प्रेरणादायी जीवन प्रवास

परदेशात गेल्यावर आयुष्य बदलले

प्रो. हार्डीच्या अथक प्रयत्नांमुळे, रामानुजन 17 मार्च 1914 रोजी इंग्लंडला रवाना झाले. तेथे त्यांनी प्रा. प्रोफेसर हार्डी आणि प्रोफेसर लिटलवूड्स यांच्या मार्गदर्शनाखाली त्यांनी ट्रिनिटी कॉलेजमध्ये प्रवेश घेतला आणि अभ्यास सुरू केला. पण इथेही त्यांचा त्रास संपला नाही. रामानुजन हे कठोर नियमांचे पालन करणारे होते. ते शुद्ध शाकाहारी होते. त्यामुळे ते स्वतःचे जेवण स्वतःच बनवत असे. याचा दुष्परिणाम असा झाला की इच्छा नसतानाही त्यांचा बराचसा वेळ या सर्व कामात गेला.

हेही वाचा :- श्रीमती ‘पद्मावती बंदोपाध्याय’ यांचा प्रेरणादायी जीवन प्रवास

इंग्लंडमध्ये राहून रामानुजन यांनी अल्पावधीतच आपला ठसा उमटवला. त्यांनी प्रा. हार्डी यांच्या मार्गदर्शनाखाली अभ्यास करून, त्यांनी अनेक गणिती आस्थापना दिल्या, जे 1914 ते 1916 दरम्यान विविध पेपर्समध्ये प्रकाशित झाले. त्यांच्या संशोधन कार्याने जगभर खळबळ माजवली. त्यांच्या गुणवत्तेची दखल घेऊन 28 फेब्रुवारी 1918 रोजी रॉयल सोसायटीने त्यांना सभासद करून त्यांचा गौरव केला. या कार्यक्रमाचे थोड्याच वेळात ट्रिनिटी कॉलेजनेही त्यांचा सहकारी निवडून त्यांचा गौरव केला.

हेही वाचा :- ‘पराग अग्रवाल, यांचा प्रेरणादायी जीवन प्रवास

प्रकृती अस्वास्थ्यामुळे भारतात परतले

रामानुजन यांचे कडक नियम आणि खाण्याच्या सवयींमुळे त्यांचे शरीर अशक्त झाले. इंग्लंडचे थंड वातावरण, त्याच्या शरीराला ते सहन होत नव्हते. अशा स्थितीत रामानुजन यांच्यावर आजाराने हल्ला केला. त्यामुळे त्यांना भारतात परतावे लागले. तब्येत बिघडत असतानाही ते सतत गणितात मग्न होते. परिणामी, त्यांचा आजार वाढत गेला आणि 26 एप्रिल 1920 रोजी वयाच्या 33 व्या वर्षी कावेरी नदीच्या काठावर वसलेल्या कोडुमंडी गावात त्यांचे निधन झाले.

हेही वाचा :- ‘श्रीमती मतिल्दा कुल्लू’ यांचा प्रेरणादायी जीवन प्रवास

मृत्यूनंतरही गणितात अमिट छाप सोडली

रामानुजन यांनी केंब्रिजला जाण्यापूर्वी 1903 ते 1914 दरम्यान गणिताची 3,542 प्रमेये लिहिली होती. त्यांच्या या सर्व नोटबुक नंतर ‘टाटा इन्स्टिट्यूट ऑफ फंडामेंटल रिसर्च, बॉम्बे’ (मुंबई) ने प्रकाशित केल्या. या नोट्सवर इलिनॉय विद्यापीठाचे गणितज्ञ प्रा. Bruce C. Berndt यांनी 20 वर्षे संशोधन केले आणि त्यांचा शोधनिबंध पाच खंडांमध्ये प्रकाशित केला.

हेही वाचा :- ‘श्री भाविश अग्रवाल’ यांचा प्रेरणादायी जीवन प्रवास

अनेक सन्मानांनी गौरविण्यात आले आहे

रामानुजन जी यांच्या गणिती प्रतिभेचा अंदाज यावरून लावता येतो की त्यांच्या मृत्यूच्या ९० वर्षांनंतरही त्यांची अनेक प्रमेये अनुत्तरीत आहेत. त्यांच्या विलक्षण प्रतिभेचा आदर करून, भारत सरकारने त्यांच्या १२५व्या जयंतीनिमित्त २०१२ हे वर्ष ‘राष्ट्रीय गणित वर्ष’ म्हणून साजरे करण्याचा निर्णय घेतला होता. याशिवाय दरवर्षी त्यांचा वाढदिवस (२२ डिसेंबर) हा ‘राष्ट्रीय गणित दिवस’ म्हणूनही साजरा केला जातो. इतकेच नाही तर रामानुजन ज्या शाळेत नापास झाले होते, त्या शाळेचे नाव नंतर रामानुजन यांच्या नावावर ठेवण्यात आले.

हेही वाचा :- डॉ. अनिल प्रकाश जोशी यांचा प्रेरणादायी जीवन प्रवास

‘श्री श्रीनिवास रामानुजन’ यांची विलक्षण प्रतिभा होती

श्री रामानुजन जी लहानपणापासूनच विलक्षण प्रतिभेने संपन्न होते. तुम्हाला हे जाणून आश्चर्य वाटेल की त्यांनी स्वतः गणित शिकले आणि त्यांच्या दीर्घ आयुष्यात गणिताच्या 3,884 प्रमेयांचे संकलन केले. त्यांनी दिलेली बहुतेक प्रमेये गणितज्ञांनी बरोबर सिद्ध केली आहेत. आपल्या प्रतिभेच्या बळावर त्यांनी गणिताच्या क्षेत्रात अनेक मूळ आणि अपारंपरिक निकाल मिळवले, ज्यावर आजही संशोधन केले जात आहे. अलीकडे रामानुजन यांची गणितीय सूत्रे क्रिस्टलोग्राफीमध्ये वापरली गेली. रामानुजन जर्नलची स्थापनाही त्यांच्या कार्याचा प्रभाव असलेल्या गणिताच्या क्षेत्रात होत असलेल्या कार्यासाठी आणि या महान गणितज्ञांचा सन्मान करण्यासाठी करण्यात आली आहे.

हेही वाचा :- रितेश अग्रवाल यांचा प्रेरणादायी जीवन प्रवास

वयाच्या ३३ व्या वर्षी जगाचा निरोप घेणारे श्रीनिवास रामानुजन यांनी आज जगात अमिट छाप सोडली आहे. त्यांच्या यशोगाथा आज सर्वांना प्रेरणा देत आहेत. श्री रामानुजन जी आज लाखो लोकांसाठी प्रेरणास्त्रोत आहेत. Fab Engineer कडून महान गणितज्ञ श्री श्रीनिवास रामानुजन यांना त्यांच्या जयंतीनिमित्त विनम्र अभिवादन.

हेही वाचा :-‘श्रीमती शांती देवी’ यांचा प्रेरणादायी जीवन प्रवास

FAQ

‘श्री श्रीनिवास रामानुजन’ यांचा जन्म कधी झाला ?

श्री श्रीनिवास रामानुजन यांचा जन्म 22 डिसेंबर 1887 रोजी इरोड, कोईम्बतूर, तामिळनाडू गावात एका गरीब ब्राह्मण कुटुंबात झाला.

श्रीनिवास रामानुजन यांची कोणती जयंती राष्ट्रीय गणित दिवस म्हणून घोषित करण्यात आली?

22 डिसेंबर या तारखेला 1887 मध्ये महान भारतीय गणितज्ञ श्रीनिवास अय्यंगार रामानुजन यांचा जन्म झाला. भारत सरकारने त्यांच्या जीवनातील कामगिरीचा गौरव करण्यासाठी 22 डिसेंबर हा त्यांचा जन्मदिवस राष्ट्रीय गणित दिवस म्हणून घोषित केला होता.

श्रीनिवास रामानुजन यांचे निधन केव्हा झाले ?

26 अप्रैल, 1920

Arthik Rashi Bhavishya आर्थिक राशीभविष्य 23 june 2022 : ‘या’ राशींना मिळणार उत्पन्नाचे नवे मार्ग क्रिप्टो करन्सी बाजारात होतोय हाहा:कार , एका दिवसात बिटकॉइन १७ टक्क्यांनी घसरला Fathers day information 2022 Sunny Jadhav information in marathi Abhi Gaikwad information in marathi