सिंधुताई सपकाळ यांचा प्रेरणादायी जीवन प्रवास | Sindhutai Sapkal information in marathi

Sindhutai Sapkal biography in marathi , sindhutai sapkal information in marathi, sindhutai sapkal jivan pravas ( सिंधुताई सपकाळ माहिती मराठी, सिंधुताई सपकाळ यांचे विचार , सिंधुताई सपकाळ यांचे जीवन कथा ).

अनाथांची माय म्हणून ओळख असणाऱ्या पद्मश्री सिंधुताई सपकाळ आज आपल्यातून हरवल्या आहेत. सरकारनी त्यांना त्यांच्या सामाजिक कार्यासाठी त्यांना पद्मश्रीने सन्मानित करण्यात आले होते.

सिंधुताई सपकाळ

Table of Contents

स्त्रीची अनेक रूपे आहेत. प्रेमाने अतूट विश्वास मिळाल्यावर ‘बंडखोर’ मीरा झाली. दृढनिश्चयाने पतीला कालच्या पंजेतून ओढणारी स्त्री सावित्री झाली. स्त्रीच्या पराक्रमी बाहूंच्या अनंत कथा आहेत. पण एक स्त्री आपल्या मुलांसाठी आईच्या रूपात देवतेसारखी असते, जी मुलांच्या जन्मापासून त्यांच्या संगोपनापर्यंतच्या प्रत्येक सुखाची, गरजांची काळजी घेते. पण तुम्ही कधी अशा आईबद्दल ऐकले आहे का जी आई-वडील नसलेल्या मुलांची आई झाली नाही तर रस्त्यावर भीक मागते. ती महिला म्हणजे सौ. सिंधुताई सपकाळ जी, 1400 अनाथ मुलांची आई झाली आहे.

नावसिंधुताई सपकाळ
जन्म१४ नोव्हेंबर १९४७
राष्ट्रीयत्वभारतीय
टोपणनावचिंधी
नागरिकत्वभारतीय
कामसामाजिक कार्यकर्ता
पुरस्कारडॉ. बाबासाहेब आंबेडकर समाज भूषण पुरस्कार (२०१२),पद्मश्री पुरस्कार (२०२१)

हेही वाचा :- अल्लू अर्जुन जीवन परिचय 2022

ममताचा असा आदर्श कोणी ठेवला आहे, त्याचे कौतुक करावे तेवढे कमीच आहे. श्रीमती सिंधुताई सपकाळ जी आज आपल्यात नाहीत पण त्यांच्या जीवनाची प्रेरणादायी कहाणी आजही आपल्यात आहे. इतरांच्या मदतीसाठी आपले संपूर्ण आयुष्य वाहून घेतलेल्या सिंधू ताईंनी आपले संपूर्ण आयुष्य खूप संघर्षात घालवले होते. सिंधू ताईंना महाराष्ट्राच्या मदर तेरेसा म्हणतात. जाणून घेऊया त्यांच्या जीवनातील प्रेरणादायी प्रवास.

हेही वाचा :- Mpsc syllabus and my success story by तहसीलदार संतोष आठरे

अनाथ मुलांची आई म्हणून ओळखणाऱ्या सामाजिक कार्यकर्ता सिंधुताई सपकाळ यांचं मंगळवारी पुण्यामध्ये निधन झालं. या 73 वर्षाच्या होत्या. त्यांनी त्यांच्या आयुष्यात अनेक अनाथ मुलांना आधार देऊन त्यांचा सांभाळ केला आहे. त्याच मुळे लोक त्यांना अनाथांची आई म्हणतात. सामाजिक कार्य करून त्यांनी त्यांची एक नवीनच ओळख तयार केली आहे. आज त्या झरी आपल्यामध्ये नसल्या तरी, त्यांच्या आठवणी आपल्या सोबत आहेत.

हेही वाचा :- डॉ. श्री हरिशचंद्र वर्मा यांचा प्रेरणादायी जीवन प्रवास

सिंधूताई सपकाळ यांनी त्यांच्या जीवनात खूप संघर्ष केला आहे. स्मशानाच्या भाकरी पासून ते अनाथ मुलांच्या आई पर्यंतचा त्यांचा प्रावस त्यांच्यासाठी काही सोपा नव्हता. चला तर अनाथ मुलांच्या आई बनण्यापर्यंतच्या पद्मश्री सिंधुताई सपकाळ यांच्या जीवनातील अविस्मरणीय कथा जाणून घेऊया.सिंधूताई सपकाळ यांनी त्यांच्या जीवनात खूप संघर्ष केला आहे. स्मशानाच्या भाकरी पासून ते अनाथ मुलांच्या आई पर्यंतचा त्यांचा प्रावस त्यांच्यासाठी काही सोपा नव्हता. चला तर अनाथ मुलांच्या आई बनण्यापर्यंतच्या पद्मश्री सिंधुताई सपकाळ यांच्या जीवनातील अविस्मरणीय कथा जाणून घेऊया.

हेही वाचा :- श्रीमती बिरुबाला राभाजी यांचा प्रेरणादायी जीवन प्रवास

सिंधुताई सपकाळ यांचे प्रारंभिक जीवन

14 नोव्हेंबर 1948 रोजी महाराष्ट्रातील वर्धा जिल्ह्यातील एका मेंढपाळ कुटुंबात जन्मलेल्या श्रीमती सिंधुताईंनी लहानपणापासूनच खूप त्रास सहन केला. श्रीमती सिंधुताईंच्या कुटुंबाची आर्थिक परिस्थिती चांगली नव्हती. गुरे चारून त्यांच्या कुटुंबाचा उदरनिर्वाह चालत असे. सिंधुताईंच्या वडिलांना तिला शिकवायचे होते तर घरच्या आर्थिक परिस्थितीमुळे तिच्या शिक्षणाला आईचा विरोध होता. जरी तिचे वडील पत्नीच्या विरोधात गेले आणि त्यांनी आपल्या मुलीला शाळेत पाठवण्यास सुरुवात केली.

हेही वाचा :- Allu Arjun biography in hindi

घरच्या आर्थिक परिस्थितीमुळे त्यांना चौथीतच शाळा सोडावी लागली. सिंधुताई 9 वर्षांच्या असताना त्यांचे लग्न त्यांच्यापेक्षा कित्येक वर्षांनी मोठ्या माणसाशी झाले. सिंधुताईंनी चौथीपर्यंतच शिक्षण घेतले होते, त्यांना पुढे शिक्षण घ्यायचे होते पण लग्नानंतर सासरच्यांनी त्यांचे स्वप्न पूर्ण होऊ दिले नाही.4थी पर्यंत त्यांचं शिक्षण झाल्यानंतर मात्र 12 वर्षाच्या वयात त्यांचं लग्न त्यांच्यापेक्षा वयात खूप मोठे असणारे श्रीहरी सपकाल यांच्याशी झालं होत. केवळ 20 वर्षाच्या वयात त्या 3 मुलांच्या आई झाल्या होत्या.

हेही वाचा :- ‘श्रीमती सुभाषिनी मिस्त्री’ यांचा प्रेरणादायी जीवन प्रवास

संघर्षपूर्ण जीवन

सिंधूताई सपकाळ यांचं पूर्ण जीवन हे संघर्षपूर्ण आहे. जेव्हा त्या चौथ्या वेळेस गर्भवती होत्या, त्यावेळेस त्यांच्या पतीने त्यांना घराबाहेर हाकलून दिलं. त्यावेळेस त्या नऊ महिन्याच्या गर्भवती होत्या. सिंधूताई यांना दमडाजी आसटकर नामक जमींदार यांच्यामुळे त्यांना घराबाहेर हाकलून दिलं, त्याच्या मूळ त्यांना बेघर करण्यात आल होत. कारण अस होत की त्यांनी गावातील शेण उचलणाऱ्या महिलांच्या मोबदल्यासाठी त्यांनी आवाज उठवला होता.

हेही वाचा :- ‘श्री दलवई चलपती राव’ यांचा प्रेरणादायी जीवन प्रवास

त्याचा परिणाम असा झाला की त्याची दखल घेत जिल्हाधिकाऱ्यांनी महिलांना त्यांचे हक्क बहाल केले. मात्र महिलांच्या या कामाच्या बदल्यात वनविभागाकडून दमदाजीला मिळणारा पैसा बंद झाला. त्यामुळे त्यांनी सिंधुताईंच्या पोटात त्यांचं मूल असल्याचा खोटा प्रचार केला. त्यानंतर सिंधुताईंच्या आयुष्यात अंधार आला.

बाळंतपणाच्या वेदनेने आक्रोश करत सिंधुताईंनी आपल्या बाळाला (तबेला) गोठ्यात जन्म दिला. सिंधुताईंनी 16 वेळा दगड मारून आपली नाळ तोडल्याचा उल्लेख अनेक कार्यक्रमात त्यांनी केला आहे. सिंधुताई आपल्या नवजात मुलीसाठी अनेक ठिकाणी भटकल्या, पण त्यांना आधार म्हणून कोणीही पुढे आले नाही. त्याच्या स्वतःच्या आईनेही त्यांना साथ दिली नाही.

हेही वाचा :- ‘श्री उद्धव कुमार भराली’ यांचा प्रेरणादायी जीवन प्रवास

त्यानंतर संकटाचा सामना करत सिंधुताईंनी स्मशानभूमीचा आसरा घेतला. तिथे जळत्या प्रेताच्या अग्नीवर आई आणि मुलीने विधीसाठी ठेवलेल्या पिठाच्या भाकरी भाजून आपली भूक भागवली होती. आपल्या संघर्षमय जीवनात सिंधुताई कधी ट्रेनमध्ये तर कधी भिक्षा मागून जगत होत्या. यादरम्यान त्यांना अनेक अनाथ आणि निराधार मुले भेटली, ज्यांच्यासाठी सिंधुताईंचे प्रेम निर्माण झाले. आणि सिंधुताईंना त्यांचं जीवन जगण्यासाठी एक उद्देश सापडला.

अनेकवेळा आत्महत्येचे विचार आले

श्रीमती सिंधुताईंना आसरा नव्हता. त्यांच्या वडिलांचे निधन झाले होते आणि त्यांच्या आईने श्रीमती सिंधुताईंना घरात ठेवण्यास नकार दिला होता. अशा परिस्थितीत पोटाची खळगी भरण्यासाठी तो ट्रेनमध्ये भीक मागू लागला. कधी-कधी स्मशानभूमीत पिटा भाकरीही खाल्ली. जीवनातील या प्रतिकूल परिस्थितीत त्यांनी अनेकदा आत्महत्या करण्याचा विचारही केला.

हेही वाचा :- डॉ.तीजनबाईं यांचा प्रेरणादायी जीवन प्रवास

अनाथ मुलांना आधार देण्याची प्रेरणा

सौ.सिंधुताईंचा आयुष्यभर भ्रमनिरास झाला होता. दरम्यान, त्यांना रेल्वे स्थानकावर एक निराधार बालक दिसला. त्यावेळी त्यांच्या मनात एक कल्पना आली की देशात किती मुले असतील ज्यांना आईची गरज आहे. तेव्हापासून त्यांनी ठरवले की जो कोणी अनाथ त्यांच्याकडे येईल त्या त्यांची आई होईल. निराधार मुलांना आधार देण्यासाठी त्यांनी स्वत: त्यांची मुलगी एका ट्रस्टमध्ये दत्तक दिली आणि पूर्णपणे निराधार मुलांना मदत करण्यात स्वत:ही सहभागी झाल्या.

जीवनाची नवीन सुरवात

सिंधुताईंनी निराधार, अनाथ मुलांची काळजी घेणे हे आपल्या नव्या आयुष्याचे ध्येय मानले. अशा प्रकारे सिंधुताईंचा पुनर्जन्म झाला. तो ठिकठिकाणी जाऊन मुलांसाठी अन्न व इतर मदत गोळा करत असे. आधी समाजाने त्याला नाकारले, पण त्याचे काम पाहून लोक त्याच्या इच्छेने मदतीला आले. इथपर्यंतचा प्रवास खडतर आणि काटेरी रस्त्यांनी भरलेला होता. सिंधुताईंना त्यांच्या कार्याची प्रेरणा इतकी मिळाली की त्यांनी या कामासाठी आपली मुलगी ममता यांना स्वतःपासून दूर केले. श्रीमंत दगडूशेठ हलवाई गणपती ट्रस्टकडे सुपूर्द करून त्या शेकडो मुलांची ‘आई’ झाल्या.

हेही वाचा :- ‘श्री नीरज चोप्रा’ यांचा प्रेरणादायी जीवन प्रवास

सिंधुताईंचा ७३ वर्षांचा जीवनप्रवास संघर्षमय होता, पण त्याच संघर्षाला मत करून त्यांनी उत्साहात बदलले. त्यांनी आपल्या आयुष्यात सुमारे 1050 अनाथ मुलांचे संगोपन केले, त्यांना शिक्षण दिले आणि त्यांना सक्षम केले. यापैकी बरेच लोक आज स्वतः अनाथाश्रम चालवतात. पुणे जिल्ह्यातील मांजरी येथे सिंधुताईंची अनाथाश्रमाची इमारत आहे.

हेही वाचा :- ‘श्री केवाय वेंकटेश’ यांचा प्रेरणादायी जीवन प्रवास

सिंधुताई सपकाळ यांनी भीक मागून मुलांचे संगोपन केले

अनाथ मुलांचे संगोपन करण्यासाठी श्रीमती सिंधुताई (सपकाळ) यांनी रेल्वे स्थानकावर गाणी म्हणायला सुरुवात केली आणि त्या बदल्यात लोक पैसे देऊ लागले आणि त्या पैशातून श्रीमती सिंधुताई अनाथ मुलांचा सांभाळ करू लागल्या.त्यांनी आता मरायचे नाही असे ठरवले. , मरणार्‍यांना जिवंत करावे लागेल, त्यांना जीवन द्यावे लागेल. त्यांना अडचणीतही जगायला शिकावे लागेलं असे त्यांना वाटू लागले. श्रीमती सिंधुताई मंदिरात जायच्या, भीक मागायची, गाणे म्हणायची आणि तिथून मिळालेल्या पैशातून भिकाऱ्यांच्या मुलांची काळजी घ्यायची. लोकांना श्रीमती सिंधुताईंबद्दल माहिती होऊ लागली. लोक तिला माई आणि भिकारी मुलांची आई म्हणून ओळखू लागले.

अनाथ मुलांच्या जीवनात आनंदाचा प्रकाश आणला

श्रीमती सिंधुताई सपकाळ जी यांनी आपले संपूर्ण आयुष्य अनाथ मुलांच्या सेवेसाठी वाहून घेतले. अनाथांच्या पोटापाण्यासाठी त्यांनी अनेक ठिकाणी भाषणे केली. अनाथ मुलांसाठी आश्रम बांधण्यासाठी सिंधुताईंनी अनेक शहरे आणि गावांना भेटी दिल्या. सिंधुताईंनी अनाथ मुलांना केवळ आधार दिला नाही तर त्यांना चांगले शिक्षणही दिले. त्यांनी दत्तक घेतलेली अनेक मुले आज डॉक्टर, वकील आणि इतर पदांवर कार्यरत आहेत. श्रीमती सिंधुताईंनी सुरू केलेल्या या मालिकेचे रूपांतर महाराष्ट्रातील 6 मोठ्या समाजसेवी संस्थांमध्ये झाले आहे. या संस्थांमध्ये 1500 हून अधिक निराधार मुले कुटुंबाप्रमाणे राहतात. श्रीमती सिंधुताईंना इथे सर्व मुलांची आई म्हणतात. त्यांना महाराष्ट्राची मदर तेरेसा म्हणूनही ओळखले जाते.

सिंधुताई सपकाळ पद्मश्रीने सन्मानित

अनाथ मुलांची आई म्हटल्या जाणाऱ्या सिंधुताईंनी अनेक मुलांची लग्नेही करून दिली आहेत. त्यांच्याकडून शिक्षण घेतल्यानंतर आज अनेक मुले चांगली पोज देतात.वर काम करत आहेत श्रीमती सिंधुताई सपकाळ जी यांच्या उत्कृष्ट कार्याची दखल घेऊन भारत सरकारने त्यांना देशातील चौथा सर्वोच्च सन्मान पद्मश्री देऊन सन्मानित केले. एवढेच नाही तर निराधार मुलांसाठी आणि महिलांसाठी श्रीमती सिंधुताई सपकाळ जी यांनी जे केले ते एक उदाहरण आहे. या चांगल्या कामांसाठी त्यांना 700 हून अधिक सन्मानांनी गौरविण्यात आले. श्रीमती सिंधुताई यांना डी.वाय.पाटील संस्थेने डॉक्टरेट पदवीही बहाल केली आहे.

सिंधूताई सपकाळ यांना मिळालेले पुरस्कार

  • पद्मश्री पुरस्कार (२०२१)
  • महाराष्ट्र शासनाचा डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर समाज भूषण पुरस्कार (२०१२)
  • पुण्याच्या अभियांत्रिकी कॉलेजचा ‘कॉलेज ऑफ इंजिनिअरिंग पुरस्कार’ (२०१२)
  • महाराष्ट्र शासनाचा ‘अहिल्याबाई होळकर पुरस्कार’ (२०१०)
  • मूर्तिमंत आईसाठीचा राष्ट्रीय पुरस्कार (२०१३)
  • आयटी प्रॉफिट ऑर्गनायझेशनचा दत्तक माता पुरस्कार (१९९६)
  • सोलापूरचा डॉ. निर्मलकुमार फडकुले स्मृती पुरस्कार
  • राजाई पुरस्कार
  • शिवलीला महिला गौरव पुरस्कार.
  • श्रीरामपूर-अहमदगर जिल्हा येथील सुनीता कलानिकेतन न्यासातर्फे कै सुनीता त्र्यंबक कुलकर्णी यांच्या स्मृतिप्रीत्यर्थ दिला जाणारा ‘सामाजिक सहयोगी पुरस्कार’ (१९९२)
  • सीएनएन-आयबीएन आणि रिलायन्स फाउंडेशनने दिलेला ‘रिअल हीरो पुरस्कार’ (२०१२).
  • २००८ – दैनिक लोकसत्ताचा ‘सह्याद्रीची हिरकणी पुरस्कार’.
  • प्राचार्य शिवाजीराव भोसले स्मृती पुरस्कार (२०१५)
  • डॉ. राम मनोहर त्रिपाठी पुरस्कार (२०१७)
  • पुणे विद्यापीठाचा ‘जीवन गौरव पुरस्कार’
  • पद्मश्री पुरस्कार (२०२१)

हेही वाचा :- ‘श्री श्रीनिवास रामानुजन’ यांचा प्रेरणादायी जीवन प्रवास

मराठी चित्रपट- मी सिंधुताई सपकाळ

2010 मध्ये सिंधुताईंच्या जीवनचरित्रावर ‘मी सिंधुताई सपकाळ’ हा मराठी चित्रपट बनला होता. त्यात त्यांचा संघर्षमय प्रवास आणि सेवाकार्य प्रभावीपणे पडद्यावर आणले आहे. या चित्रपटातील सिंधुताईंच्या भूमिकेसाठी अभिनेत्री तेजस्विनी पंडित हिला राष्ट्रीय पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले. या चित्रपटाचे दिग्दर्शन प्रसिद्ध चित्रपट निर्माते अनंत महादेवन यांनी केले होते.

हेही वाचा :- डॉ. अनिल प्रकाश जोशी यांचा प्रेरणादायी जीवन प्रवास

सिंधुताई सपकाळ यांचे वयाच्या ७३ व्या वर्षी ४ जानेवारी २०२२ रोजी हृदयविकाराच्या झटक्याने निधन झाले. पण सौ. सिंधुताईंचे अद्भूत कार्य नेहमीच आपल्यामध्ये जिवंत राहतील आणि लोकांना प्रेरणा देत राहतील. श्रीमती सिंधुताई सपकाळ जी आज लाखो लोकांसाठी प्रेरणास्थान आहेत. मेहनत आणि समर्पणाच्या बळावर त्यांनी एक नवी यशोगाथा लिहिली आहे. सौ. सिंधुताई सपकाळ जी यांच्या महान कार्याचे मनापासून कौतुक आणि त्यांना मनापासून सलाम.

FAQ

सिंधुताई सपकाळ यांचा मृत्यू कधी झाला ?

4 जानेवारी 2022 ला रात्री १० वाजता सामाजिक कार्यकर्ता सिंधुताई सपकाळ यांचा मृत्यू झाला.

सिंधुताई यांचा जन्म कधी झाला ?

१४ नोव्हेंबर १९४८ ला त्यांचा जन्म झाला होता.

त्यांना कोणता पुरस्कार मिळालेला आहे ?

सिंधुताईंना त्यांच्या अद्भुत कार्यासाठी 900 हून अधिक राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय पुरस्कारांनी त्यांना सन्मानित करण्यात आले. सामाजिक कार्यासाठी त्यांना नुकताच पद्मश्री पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले. त्यांना मिळालेल्या पुरस्कारांमध्ये भारताच्या राष्ट्रपतींचा नारी शक्ती पुरस्कार, अहिल्याबाई होळकर पुरस्कार (महाराष्ट्र राज्य), राष्ट्रीय पुरस्कार “आयकॉनिक मदर”, सह्याद्री हिरकणी पुरस्कार, रिअल हिरोज अवॉर्ड (रिलायन्स), अहमदिया मुस्लिम पीस अवॉर्ड, बसव सेवा संघ पुणे यांचा समावेश आहे. बसव भूषण पुरस्कार, सामाजिक न्यायासाठी मदर तेरेसा पुरस्कार, विशिष्ट मातेसाठी राष्ट्रीय पुरस्कार इ.

सिंधुताई सपकाळ यांचा जन्म कोठे झाला ?

वर्धा जिल्ह्यातील पिंप्री या गावात

सिंधुताई सपकाळ यांच्या मुलीचे नाव काय आहे ?

Padmshri Sindhutai यांच्या मुलीचे नाव ममता असे आहे.

सिंधुताई यांचे वय (age ) किती आहे ?

73

सिंधुताई यांच्या पतीचे ( Husband ) नाव काय आहे ?

श्रीहरी सपकाल

सिंधुताई सपकाळ यांनी सर्वप्रथम कोणत्या अनाथाश्रमाची सुरुवात केली ?

सिंधुताई सपकाळ यांनी सर्वप्रथम आमच्या माहिती नुसार ममता बालसदन, चालू केले ( अंदाजे )

2 thoughts on “सिंधुताई सपकाळ यांचा प्रेरणादायी जीवन प्रवास | Sindhutai Sapkal information in marathi”

Leave a Comment