डॉ. अनिल प्रकाश जोशी यांचा प्रेरणादायी जीवन प्रवास | Dr. Anil Prakash Joshi biography in marathi

10 हजारांहून अधिक गावांची स्थिती सुधारण्यासाठी सरकारी नोकरी सोडली,’ डॉ. अनिल प्रकाश जोशी यांना पद्मभूषण पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले.

Dr. Anil Prakash Joshi

डॉ. अनिल प्रकाश जोशी | Dr. Anil Prakash Joshi biography in marathi
Dr. Anil Prakash Joshi

प्रवाहाविरुद्ध पोहण्याचे कौशल्य प्रत्येकाकडे नसते. एक चांगला जलतरणपटू तो असतो जो उलट पोहून आपल्या गंतव्यस्थानावर पोहोचतो. याचे थेट उदाहरण म्हणजे हिमालयन एन्व्हायर्नमेंटल स्टडीज अँड कॉन्झर्वेशन ऑर्गनायझेशन (HESCO) चे संस्थापक डॉ. अनिल प्रकाश जोशी. ज्यांनी आपल्या सरकारी महाविद्यालयातील प्राध्यापकाची नोकरीही सोडून समाजसेवा केली आणि गावकऱ्यांची स्थिती सुधारली.

हेही वाचा :- रितेश अग्रवाल यांचा प्रेरणादायी जीवन प्रवास

विज्ञान आणि लोकविज्ञान यांचा समावेश करून उत्तराखंडसह हिमालयीन राज्यांतील ग्रामीण भागाचे चित्र सुशोभित करण्याचे त्यांनी ठरवले. उत्तराखंड ते ईशान्येकडील राज्यांपर्यंतच्या खेड्यापाड्यात त्यांनी केलेल्या कार्याचेच फलित आहे की आज त्यांना पद्मभूषण पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले आहे. पण डॉ. अनिल जोशीजींना नोकरी सोडून समाजसेवा करणे इतके सोपे नव्हते. जाणून घेऊया त्यांच्या संघर्षाची आणि यशाची प्रेरणादायी कहाणी.

हेही वाचा :- ‘श्रीमती शांती देवी’ यांचा प्रेरणादायी जीवन प्रवास

डॉ. अनिल प्रकाश जोशी यांची थोडक्यात माहिती

उत्तराखंडमधील पौडी जिल्ह्यातील कोटद्वार येथील रहिवासी असलेले डॉ. अनिल प्रकाश जोशी हे पर्यावरण तज्ज्ञ आहेत, ते गेली 35 वर्षे पर्यावरण क्षेत्रात कार्यरत आहेत. एवढेच नाही तर देशभरात पर्यावरण रक्षणाचा संदेश देणारी पर्यावरण अभ्यास आणि संवर्धन संस्थाही हिमालय चालवते. सुरुवातीपासूनच त्यांनी गावातील लोक आणि गावातील साधनसंपत्तीवर काम केले आहे. डॉ. अनिल प्रकाश जोशी हेस्को नावाची संस्था देखील चालवतात, ज्यामध्ये पर्यावरण सुधारण्यासाठी प्रयत्न केले जातात. या कामासाठी त्यांनी प्राध्यापकाची नोकरीही सोडली आणि या क्षेत्रात आले.

हेही वाचा :- बायजू रवींद्रन यांचा प्रेरणादायी जीवन प्रवास

डॉ. अनिल प्रकाश जोशी यांनी समाजसेवेसाठी सरकारी नोकरी सोडली

डॉ. अनिल प्रकाश जोशी जी यांनी HESCO ने केलेल्या कामांचा विविध राज्यातील 10 हजाराहून अधिक गावांना फायदा झाला आहे. डॉ. जोशीजींची १९७६ साली प्राध्यापक पदावर नियुक्ती झाली, पण त्यांच्या मनात हिमालय आणि पर्वतांची चिंता होती. 1983 मध्ये काही प्राध्यापक आणि विद्यार्थ्यांसोबत त्यांनी हेस्को ( HESCO ) संस्थेची स्थापना करून मार्ग काढला. मग लोकविज्ञान-विज्ञान यांचा समावेश करून गाव-समाजाच्या भल्यासाठी काम करण्याची मोहीम सुरू केली.

हेही वाचा :- डॉ. मालविका अय्यर यांचा प्रेरणादायी जीवन प्रवास

मात्र सरकारी नोकरीमुळे त्यांना या कामात पूर्ण वेळ देता आला नाही. त्यांची नोकरी त्यांच्या कामात अडथळा ठरू लागली, त्यानंतर त्यांनी 1992 मध्ये नोकरी सोडली. यानंतर त्यांनी गाव आणि समाजाच्या सेवेत स्वतःला पूर्णपणे वाहून घेतले. ‘लोकल नीड मीट लोकल’चा नारा देत त्यांनी स्थानिक गरजा स्थानिक संसाधनांसह पूर्ण करण्यावर भर दिला. त्यांच्या प्रयत्नांमुळे राज्यात 38 गावे मॉडेल म्हणून विकसित झाली आहेत.

हेही वाचा :- हरनाज कौर संधू यांचा प्रेरणादायी जीवन प्रवास

डॉ. अनिल प्रकाश जोशी यांनी गाव स्वयंपूर्ण केले

स्थानिक संसाधनांचा उत्तम वापर करून अर्थव्यवस्था सुधारण्यासाठी डॉ. जोशीजींची प्रसाद कार्यक्रमाची मोहीम अतिशय प्रभावी ठरली आहे. या उपक्रमांतर्गत वैष्णोदेवी, बद्रीनाथ, केदारनाथ, गंगोत्री आणि यमुनोत्री येथे स्थानिक लोकांकडून स्थानिक पिकांवर आधारित नैवेद्य तयार करण्यात आले. त्यामुळे रोजगारही उपलब्ध झाला आणि शेतीलाही बळ मिळाले. जलस्रोतांच्या संवर्धनावरही काम करण्यात आले असून आतापर्यंत १२५ प्रवाहांचे पुनरुज्जीवन करण्यात आले आहे. त्यांनी केवळ उत्तराखंडमध्येच नाही तर इतर हिमालयीन राज्यांमध्येही गाव आणि स्थानिक समुदायाच्या उन्नतीसाठी काम केले आहे.

हेही वाचा :- छाऊ गुरु शशधर आचार्य यांचा प्रेरणादायी जीवन प्रवास

कौन बनेगा करोडपतीमध्येही आमंत्रित करण्यात आले होते

यापूर्वी कौन बनेगा करोडपतीच्या कर्मवीर स्पेशल शोमध्ये अनिल जोशी यांनाही आमंत्रित करण्यात आले होते. जिथे अनिल जोशी जी यांनी मेगास्टार अमिताभ बच्चन यांच्या प्रश्नांची उत्तरे तर दिलीच, पण कार्यक्रमादरम्यान पर्यावरण रक्षणाचे मुद्देही शेअर केले. शोच्या माध्यमातून त्यांनी मेगास्टार अमिताभ बच्चन यांच्यासोबत स्क्रीन शेअर केली, तसेच देशवासीयांना हवा, माती आणि पाणी वाचवण्याचा संदेश दिला. या शोमध्ये त्यानी 25 लाख रुपयेही जिंकले होते.

हेही वाचा :- डॉ. भूपेंद्र कुमार सिंह संजय यांचा प्रेरणादायी जीवन प्रवास

पद्मश्री आणि पद्मभूषणसह अनेक सन्मानांनी सन्मानित करण्यात आले आहे

डॉ. अनिल जोशी जी यांना त्यांच्या प्रशंसनीय कार्यामुळे अनेक सन्मानांनी सन्मानित करण्यात आले आहे. भारतीय समाजातील त्यांच्या योगदानाबद्दल, भारत सरकारने त्यांना 2006 मध्ये पद्मश्री या चौथ्या सर्वोच्च नागरी सन्मानाने सन्मानित केले. एवढेच नाही तर उत्तराखंडमधील सामाजिक कार्यासाठी त्यांना 2020 मध्ये पद्मभूषण पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले आहे. इंडियन सायन्स काँग्रेसने त्यांना 1999 मध्ये जवाहरलाल नेहरू पुरस्काराने सन्मानित केले आणि द वीक मासिकाने त्यांना 2002 मध्ये मॅन ऑफ द इयर म्हणून गौरवले. ग्रामीण विकासासाठी विज्ञान आणि तंत्रज्ञानाच्या वापरासाठी केलेल्या प्रयत्नांसाठी त्यांना 2006 मध्ये जमनालाल बजाज पुरस्कारही मिळाला आहे.

अनुक्रमांकपुरस्कार
१.Padma Bhushan
२.Padma Shri
३.Jamnalal Bajaj Award
४.Ashoka Fellowship
५.The Week Man of the Year
६.ISC Jawaharlal Nehru Award

हेही वाचा :- कर्नल सज्जाद अली झहीर यांचा प्रेरणादायी जीवन प्रवास

आपल्या कार्याने गावाची परिस्थिती बदलणारे डॉ. अनिल जोशी जी आज खऱ्या अर्थाने लाखो लोकांसाठी प्रेरणास्थान आहेत. त्यांच्या कामांमुळे त्यांनी एक यशोगाथा लिहिली आहे. आज समाजाला डॉ. अनिल जोशी यांच्यासारख्या माणसांची गरज आहे. बडा बिझनेस डॉ. अनिल जोशी जी यांनी समाजसेवेसाठी केलेल्या कार्याचे मनापासून कौतुक करतो.

हेही वाचा :- सीडीएस जनरल बिपिन रावत यांचा प्रेरणादायी जीवन प्रवास

FAQ

हेस्को ( HESCO ) संस्थेची स्थापना कधी झाली ?

1983 मध्ये काही प्राध्यापक आणि विद्यार्थ्यांसोबत त्यांनी हेस्को ( HESCO ) संस्थेची स्थापना

HESCO चा full form काय आहे ?

Himalayan Environmental Studies and Conservation Organization

Dr. Anil Prakash Joshi यांचा जन्म कधी झाला ?

6 April,1955 (Wednesday)

Dr. Anil Prakash Joshi यांची फॅमिली ?

Dr. Sandhya Joshi सोबत एक मुलगा Shivam Joshi

Dr. Anil Prakash Joshi यांना मिळालेले पुस्कार कोणते आहेत ?

Padma Bhushan
Padma Shri
Jamnalal Bajaj Award
Ashoka Fellowship
The Week Man of the Year
ISC Jawaharlal Nehru Award

Leave a Comment

Arthik Rashi Bhavishya आर्थिक राशीभविष्य 23 june 2022 : ‘या’ राशींना मिळणार उत्पन्नाचे नवे मार्ग क्रिप्टो करन्सी बाजारात होतोय हाहा:कार , एका दिवसात बिटकॉइन १७ टक्क्यांनी घसरला Fathers day information 2022 Sunny Jadhav information in marathi Abhi Gaikwad information in marathi